Aft, ağız içi mukozada çıkan, sınırları belirgin, ağrılı ve genellikle beyaz-sarı tabakayla kaplı küçük ülserlerdir. Yanak içi, dudak içi, dil kenarı ve yumuşak damak gibi travmaya açık bölgelerde sık görülür. Bulaşıcı değildir; uçukla karıştırılmamalıdır. Aftlar günlük yaşam kalitesini etkileyerek konuşma, yeme-içme ve ağız hijyenini zorlaştırabilir. Bu kapsamlı rehberde aft nedenleri, tetikleyiciler, türleri, tanı ipuçları, kanıta dayalı tedaviler, evde bakım önerileri, nüksü önleme stratejileri ve ne zaman diş hekimine başvurmanız gerektiğini bulacaksınız. AClinicaDent olarak, ağız içi lezyonların doğru tanısını koyup kişiselleştirilmiş bir tedavi planıyla hızlı iyileşme sağlamayı hedefliyoruz.
Ağız sağlığını destekleyen beslenme önerileri için: https://www.aclinicadent.com/blog/dis-sagligini-destekleyen-besinler/
Asitli içeceklerin ağız dokuları ve diş minesine etkileri: https://www.aclinicadent.com/blog/asitli-iceceklerin-dis-minesine-etkileri/
Randevu ve detaylı değerlendirme için: https://www.aclinicadent.com/iletisim/
Aft Nedir? Uçuktan Farkı Nedir?
- Aft (rekürren aftöz stomatit), ağız içinde görülen, ağrılı, yuvarlak/oval, kırmızı bir hale ile çevrili yüzeysel ülserlerdir.
- Herpes (uçuk) ise herpes simpleks virüsü ile bulaşıcıdır; genellikle dudak kenarında su dolu veziküllerle başlar. Aft bulaşıcı değildir ve veziküler dönem göstermez.
Aftların Türleri
- Minör aft: 3-10 mm, en yaygın tip; 7-14 günde iz bırakmadan iyileşir.
- Majör aft: 10 mm’den büyük, daha derin ve ağrılı; 2-6 haftada iyileşir, skar bırakabilir.
- Herpetiform aft: Çok sayıda (10-100), 1-3 mm’lik kümeler; birleşerek büyük ülser görünümleri oluşturabilir.
Aft Nedenleri ve Tetikleyiciler
Aftın net bir tek nedeni yoktur; genellikle çok faktörlüdür.
- Mekanik travma: Yanak-dil ısırma, sert/kenarlı yiyecekler, yanlış fırçalama, iyi uyumlanmayan protez veya braket.
- Stres ve uyku düzensizliği: Bağışıklık yanıtını etkileyerek nüksleri artırır.
- Besin eksiklikleri: Demir, B12, folat ve çinko eksikliği aft sıklığını artırabilir.
- Gıdalar: Asidik (narenciye, domates), çok baharatlı, çikolata, kabuklu yemişler bazı kişilerde tetikleyebilir.
- SLS içeren diş macunları: Sodyum lauril sülfat, mukoza iritasyonunu artırarak bazı hastalarda nüksleri tetikleyebilir.
- Hormonal değişimler: Menstrüel dönem öncesi/sonrası artış gözlenebilir.
- Alerjik/immün duyarlılık: Gıda katkıları (benzoat, sinnamaldehit) ve temas allerjenleri.
- Sistemik hastalıklar: Behçet hastalığı, Çölyak, Crohn, ülseratif kolit, HIV, PFAPA sendromu gibi durumlarda benzer ülserler görülebilir.
- İlaçlar: NSAID, nikorandil, beta-blokerler ve bazı kemoterapötikler mukoziti tetikleyebilir.
- Sigara bırakma: Bazı kişilerde başlangıç döneminde aftlar artabilir (mukoza değişimi ve bağışıklık dengesi ile ilişkilendirilebilir).
Ağız içi hassasiyeti artıran asitli içecekleri sınırlamak aft sıklığı ve ağrısını azaltmaya yardımcı olabilir: https://www.aclinicadent.com/blog/asitli-iceceklerin-dis-minesine-etkileri/
Ne Zaman Diş Hekimine Başvurmalı?
- 2 haftayı aşan iyileşmeyen ülserler
- Sık ve şiddetli nüksler (ör. ayda birden fazla veya birden çok ülser)
- Ateş, kilo kaybı, yutma güçlüğü, boyunda lenf bezi şişliği gibi sistemik bulgular
- Çok büyük ve yemek-içmeyi engelleyen ağrılı lezyonlar
- Dudak/dil üzerinde kalınlaşmış, düzensiz kenarlı, kanayan lezyonlar
Ağız içi lezyonların ayrıcı tanısı için profesyonel muayene önemlidir. Randevu: https://www.aclinicadent.com/iletisim/
Tanı: Aftı Nasıl Ayırt Ederiz?
- Klinik muayene: Lokalizasyon, boyut, sayı, kenar yapısı, çevre eritem, psödömbran değerlendirilir.
- Öykü: Nüks sıklığı, tetikleyiciler, diyet, stres, ilaçlar, sistemik belirtiler.
- Laboratuvar: Sık nükslerde demir, ferritin, B12, folat, çinko, D vitamini; gerekirse çölyak antikorları.
- Gerekirse ileri değerlendirme: Atipik, tekrarlayan veya iyileşmeyen lezyonlarda dermatoloji/gastroenteroloji/romatoloji konsültasyonu.
Kanıta Dayalı Tedavi Yaklaşımları
Amaç ağrıyı azaltmak, iyileşmeyi hızlandırmak ve nüksleri azaltmaktır. Tedavi, lezyonun boyutu, sayısı ve hastanın genel durumuna göre kişiselleştirilir.
- Topikal Tedaviler (İlk Basamak)
- Topikal kortikosteroidler: Triamcinolone acetonide jel, klobetazol/fluosinolon içeren preparatlar; lezyon ortaya çıkar çıkmaz uygulanır.
- Antiinflamatuar/analjezik gargaralar: Viskoz lidokain (kısa süreli ağrı kontrolü), benzydamin HCl gargara.
- Koruyucu bariyer jeller/filmler: Hiyaluronik asit, karbomer veya su bazlı bariyerler ülser yüzeyini kaplayıp ağrıyı azaltır.
- Antimikrobiyal ajanlar: Klorheksidin gargara/jel, sekonder enfeksiyon riskini azaltabilir ve plak kontrolü sağlar.
- Antiseptik-antiinflamatuar kombinasyonlar: Benzydamin + klorheksidin içeren ürünler semptom kontrolünde yararlıdır.
- Sistemik Destek ve İleri Tedaviler
- Vitamin-mineral takviyeleri: Demir, B12, folat, çinko eksikliği saptanırsa yerine koyma tedavisi nüksleri azaltır.
- Sistemik ilaçlar: Şiddetli/majör aftlarda kısa süreli oral kortikosteroid, kolşisin, dapson veya talidomid (özel durumlar ve hekim kontrolünde) değerlendirilebilir.
- Antiviral gerekli mi? Aft viral değildir; antiviral tedaviler uçuk içindir.
- Lazer uygulamaları (LLLT/diode): Ağrıyı hızlı azaltır ve iyileşmeyi destekleyebilir; klinik koşullarda uygulanır.
- Yaşam Tarzı ve Hijyen Düzenlemeleri
- SLS içermeyen diş macunu: Mukoza irritasyonunu azaltabilir.
- Nazik ağız bakımı: Yumuşak kıllı fırça, travmayı artırmayan teknik.
- Plak kontrolü: Klorheksidin kısa süreli kullanımlar (diş hekimi yönlendirmesiyle).
- Tetikleyici gıdayı saptama: Asitli/baharatlı/çok sıcak gıdalar ve içecekleri alevlenmede sınırlayın.
- Stres yönetimi ve uyku: Nüks sıklığını düşürebilir.
Ağız hijyeni ve beslenme destekleri için:
- Diş dostu beslenme rehberi: https://www.aclinicadent.com/blog/dis-sagligini-destekleyen-besinler/
- Etkili ağız hijyeni teknikleri: https://www.aclinicadent.com/blog/etkili-agiz-hijyeni-teknikleri/
Evde Bakım: Hızlı Rahatlama İçin Pratik Öneriler
- Tuzlu-su gargarası: Ilık suya yarım çay kaşığı tuz; günde 2-3 kez nazik gargara (aşırı konsantre yapılmamalı).
- Sütle karbonatlı ağzı çalkalama veya karbonatlı su: Ağız pH’ını tamponlayabilir; fazla mekanik iritasyona yol açmadan uygulanmalı.
- Bal veya propolisli bariyer ürünleri: Bazı hastalarda yüzeyde yatıştırıcı film etkisi ve konfor sağlar (alerji yoksa).
- Ağrı için topikal anestezik jeller: Kısa süreli yemekten önce uygulanabilir.
- Nemli gıdalar ve ılık ısı: Aşırı sıcak-soğuk yiyeceklerden kaçınma.
- Pipet kullanımı: Asitli içeceği bırakmak en iyisi; tüketilecekse pipetle temas süresi azaltılmalı ve suyla durulama yapılmalı.
Asitli içecekleri sınırlama rehberi: https://www.aclinicadent.com/blog/asitli-iceceklerin-dis-minesine-etkileri/
Beslenme ve Takviye Stratejileri
- Demir, B12, folat, çinko: Eksiklik varsa hekim kontrolünde takviye.
- C vitamini ve antioksidanlar: Mukoza yenilenmesini destekleyebilir (narenciye asidik olduğundan toleransa göre, alternatif kaynaklar: kivi, biber, brokoli).
- Probiyotikler: Ağız-bağırsak ekseninde bağışıklık yanıtını dengelemeye yardımcı olabilir.
- Tetikleyicilerin takibi: Gıda günlüğü ile hangi yiyeceklerin alevlenme başlattığını not edin (ör. kabuklu yemiş, çikolata, domates, sirke).
Diş ve ağız sağlığını destekleyen beslenme ipuçları: https://www.aclinicadent.com/blog/dis-sagligini-destekleyen-besinler/
Nüksleri Azaltmak İçin Önleyici Adımlar
- Düzenli ve nazik ağız bakımı: Yumuşak fırça, SLS’siz macun, diş ipi/arayüz fırçasını travma oluşturmayacak biçimde kullanma.
- Dudak ve mukoza travmalarını azaltma: Keskin kenarlı yiyecekleri dikkatli tüketin; ortodonti tedavisinde silikon mum kullanın.
- Stres yönetimi: Nefes egzersizi, uyku hijyeni, egzersiz.
- Sistemik değerlendirme: Sık nükslerde eksiklik taraması ve gerekirse gastroenteroloji/romatoloji konsültasyonu.
- Düzenli kontrol: Alevlenme paternine göre 3-6 ayda bir diş hekimi değerlendirmesi.
Kontroller için randevu: https://www.aclinicadent.com/iletisim/
Çocuklarda Aft
- Sık üst solunum yolu enfeksiyonları, beslenme dengesizlikleri ve okul stresi tetikleyici olabilir.
- Çocuklara uygun topikal ürünler seçilmeli; acı veren gargara/solüsyonlardan kaçınılmalı.
- Sık ve ciddi nükslerde pediatri ile birlikte vitamin-mineral değerlendirmesi ve nadiren immünolojik inceleme yapılabilir.
- Çocuğun dengeli beslenmesi ve yeterli hidrasyonu önemlidir.
Çocuk ağız sağlığı genel ilkeleri ve atıştırma önerileri için: https://www.aclinicadent.com/blog/dis-sagligini-destekleyen-besinler/
Sık Sorulan Sorular
- Aft bulaşıcı mı?
- Hayır. Uçuk gibi bulaşıcı bir virüsle ilişkili değildir.
- Aft ne kadar sürede geçer?
- Minör aftlar genellikle 7-14 günde, majör aftlar 2-6 haftada iyileşir.
- Hangi diş macununu kullanmalıyım?
- SLS içermeyen, nazik formüller tercih edilebilir. Florür içeriği diş sağlığı için önemlidir.
- Aft sırasında diş fırçalamalı mıyım?
- Evet, ancak yumuşak fırça ve nazik teknikle; lezyonun üzerine bastırmayın.
- Hangi yiyeceklerden kaçınmalıyım?
- Asidik, çok baharatlı, çok sıcak ve keskin kenarlı yiyecekler; alkol ve asitli içecekler.
- Hızlı ağrı kesici ne sağlar?
- Topikal anestezik jel ve bariyer filmler yemekten önce rahatlatıcıdır; gerektiğinde kısa süreli analjezikler hekim önerisiyle kullanılabilir.
Güvenilir Dış Kaynaklar
- British Association of Dermatologists – Mouth Ulcers: https://www.bad.org.uk/pils/mouth-ulcers/
- American Academy of Oral Medicine – Recurrent Aphthous Stomatitis: https://www.aaom.com/recurrent-aphthous-stomatitis
- NHS – Mouth ulcers: https://www.nhs.uk/conditions/mouth-ulcers/
Bu kaynaklar, aftların yönetimi ve nükslerin önlenmesi konusunda güncel ve kanıta dayalı bilgiler sunar.
AClinicaDent’te aft ve diğer ağız içi lezyonlarda, altta yatan tetikleyicileri analiz edip sizin için en uygun tedavi planını oluşturuyoruz. Gerekli durumlarda beslenme-destek tedavileri, lazer uygulamaları ve ilaç yönetimiyle iyileşmeyi hızlandırıyoruz. Değerlendirme ve kişisel tedavi planı için bizimle iletişime geçin: https://www.aclinicadent.com/iletisim/
Ana sayfa: https://www.aclinicadent.com/
